nadnotecki serwis przyrodniczy

Nadnoteckie Koło Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody „Salamandra”

strona główna • aktualności • obserwacje • foto-news • nadnotecka przyroda • o kole • działania
artykuły • galeria • nasza oferta • sklepik • księga gości • sponsorzy • wolontariusze • linki

 






Ptasie Nadnoteckie Łęgi

    Na terenie całej doliny Noteci stwierdzono ponad 230 gatunków ptaków, co stanowi niemal 60 % wszystkich spotykanych w kraju. Do lęgów przystępuje tu ponad 140 gatunków ptaków (2/3 wszystkich spotykanych jako lęgowe w kraju). Nadnoteckie Łęgi są ostoją ptaków o randze europejskiej, bez wątpienia najciekawszym pod względem przyrodniczym odcinkiem doliny. Na uwagę szczególnie zasługują gatunki wodne i błotne, których stwierdzono na tym terenie ponad 50.


Brakuje danych

    Nie da się ukryć, że brakuje jakichkolwiek prac naukowych opisujących florę i faunę doliny. Dzisiaj podstawowa wiedza na temat ptaków opiera się na publikacji „Ptaki doliny Noteci” autorstwa Bednorza i Kupczyka. Naukowcy ci w latach osiemdziesiątych prowadzili nad Notecią swoje badania. Z powodu braku innych, nowszych publikacji, ich obserwacje są powszechnie cytowane, mimo że w wielu przypadkach są już bardzo nieaktualne.

 

Rozmieszcenie par lęgowych kulika wielkiego w 2003 roku
(wg P. Wylegały)

Kulik – herbowy ptak doliny

    Najbardziej charakterystycznym z nich jest kulik wielki – największy europejski siewkowiec o długich nogach i długim zagiętym w dół dziobie. Obecnie do lęgów przystępuje tu kilkanaście par kulika. Jeszcze w latach 80. jego liczebność była kilkakrotnie większa. Warto dodać, że w tym okresie był to herbowy gatunek doliny Noteci – na terenie całej doliny do lęgów przystępowało około 200 par, co stanowiło połowę polskiej populacji tego gatunku. Brak odpowiednich siedlisk (rozległych, ekstensywnie użytkowanych łąk) spowodował, że kulik gnieździ się tu coraz mniej licznie. Podczas liczenia gatunku w 2003 roku  zlokalizowano zaledwie 19 par (P. Wylegała).


Liczba siewkowatych spada

    Ogromny spadek liczebności odnotowano w przypadku prawie wszystkich ptaków siewkowatych. Dotyczy to zwłaszcza rycyka, czajki, wspomnianego kulika wielkiego i kszyka Pierwsze dwa gatunki preferują łąki kośne lub użytkowane pastwiska, więc zarastanie łąk dotknęło je najbardziej. Kszyki okazały się mniej wrażliwe na brak wylewów i zarastanie łąk, gdyż gniazdują często na obrzeżach olsów i łozowisk lub na zarastających torfiankach. Kuliki wielkie natomiast często jako lęgowiska wybierały fragmenty łąk będących we wstępnej fazie sukcesji. Jedynie w przypadku krwawodzioba nie odnotowano większego spadku liczebności. Ptaki siewkowate wykorzystują często niewielkie rozlewiska powstałe w wyniku działalności bobrów. Dotyczy to zwłaszcza kszyków. W czasie suchych lat znaczna część czajek gniazduje na polach uprawnych (np. w 2003 roku było to 15 z pośród 42 par). Rycyk występował tu jeszcze dwadzieścia lat temu w liczbie 67-70 par. Dziś jego populację na terenie ostoi można policzyć na palcach jednej ręki. Gnieździ się on jeszcze w liczbie kilku par na rozległych łąkach koło Lipicy. Prawdopodobnie na łęgach gniazduje dubelt, który właściwie wyginął już w zachodniej Polsce. Ptaka tego obserwowano wielokrotnie, jednak brakuje dowodów świadczących, że ptak ten jest tutaj lęgowy.

Liczebność rycyka w szybkim tempie spada

Kulik wielki –herbowy gatunek doliny Noteci

Czajka – najliczniejszy siewkowiec nad Notecią

Fot. J. Grzesiak

Fot. T. Kułakowski

Fot. M. Maluśkiewicz


Podróżniczków całkiem sporo

    Na szczęście są też gatunki, których liczebność w ostatnich latach wzrasta. Dotyczy to szczególnie żurawia (w latach 80. – 7-8 par, dziś tyle par występuje w okolicach Stobna i Białej, w gminie Trzcianka). Właśnie pod Białą znane jest największe w dolinie Noteci zlotowisko żurawi, gdzie jesienią gromadzi się nawet tysiąc tych ptaków. Jest to również trzecie co do wielkości zlotowisko w Wielkopolsce. Na stałym (wysokim) poziomie utrzymuje się populacja podróżniczka, którego siedliskiem lęgowym są zarastające torfianki. Stosunkowo liczny jest również zagrożony wyginięciem w skali globalnej derkacz.


Bocian w każdej wsi

    We wszystkich wsiach w dolinie Noteci do lęgów przystępują bociany białe. Na terenie nadnoteckich łęgów naliczono około 30 gniazd tego ptaka. Innym gatunkiem charakterystycznym dla tego terenu ptakiem jest dziwonia. Spotkać można również ptaki drapieżne. Polują tu gnieżdżące się w okolicznych lasach: orzeł bielik, rybołów i orlik krzykliwy. Ten ostatni ptak jest prawdopodobnie gatunkiem lęgowym. W ostoi gnieżdżą się błotniaki. Szczególnie w przypadku błotniaka łąkowego zanotowano wyraźny wzrost liczebności. Jeżeli chodzi o błotniaka stawowego, to ptaków z roku na rok jest coraz mniej. Spotkać można również kanię rudą i czarną, myszołowa i pustułkę. Wśród nocnych drapieżników warto wymienić sowę uszatkę oraz płomykówkę. Ten drugi gatunek chętnie zasiedla stare stodoły, strychy oraz wieże kościelne.



Gatunek

Liczebność w roku

1981*

2003**

Bąk

9-10

7

Krakwa

4-5

4

Błotniak stawowy

16-17

6

Błotniak łąkowy

0-1

8-9

Orlik krzykliwy

0

0-2

Kropiatka

10

2

Zielonka

1

2-3

Żuraw

6-7

34

Czajka

>300

42

Rycyk

67-70

4

Kulik wielki

60

19

Kszyk

120-140

56

Krwawodziób

4-5

3

Podróżniczek

76-80

74-76

Dudek

9

9-10


Porównanie liczebności wybranych gatunków ptaków w roku 1981
 (wg publikacji „Ptaki doliny Noteci”)
oraz w 2003 roku (według P. Wylegały).