|
Przemysław
WYLEGAŁA
Zmiany
liczebności wybranych gatunków ptaków w dolinie Dolnej Noteci na odcinku
Ujście - Wieleń w latach 1980-2003
Wstęp
Teren badań
Teren badań obejmował fragment doliny Noteci między
miejscowościami Ujście i Wieleń, o długości około 50 km i powierzchni 178 km2. Teren ten został uznany za
ostoje ptaków wodno-błotnych o randze europejskiej (Grimmett & Jones
1989, Gromadzki et al. 1994). Dolina na tym odcinku ma szerokość od 2 do 4 km. Noteć jest rzeką skanalizowaną (znajdują się tu 9 śluz i
jazów), na całej długości obwałowaną i obsadzoną szpalerem topoli. Wzdłuż
rzeki znajduje się wiele odciętych od koryta, szybko zarastających
starorzeczy. Większość z nich ma obecnie niewielką powierzchnię lustra
otwartej wody. Bliżej krawędzi doliny znajduje się wiele dołów potorfowych o
brzegach porośniętych pasem szuwarów lub zadrzewień wierzbowo-olchowych.
Dominują tu łąki torfowiskowe, od stale podmokłych do silnie przesuszonych
pociętych gęstą siecią rowów i kanałów melioracyjnych. W okolicach Roska i
Wrzeszczyny istnieje dość dobrze zachowana łąkowa terasa zalewowa na podłożu
mineralnym. W latach 1993-2003 tylko sezony 1994 i 2002 należały do mokrych.
W okresie wiosennym (marzec-kwiecień) znaczna część doliny była wówczas
zalana lub podtopiona w wyniku wiosennego wezbrania. Pozostałe sezony
należały do suchych lub bardzo suchych, zwłaszcza rok 2003.
W ostatnich latach na znacznych połaciach łąk
zaniechano regularnego koszenia lub spasania, co powoduje ich zarastanie,
najpierw wysoką roślinnością zielną później trzciną i wierzbą. Największe
powierzchnie nie użytkowanych łąk, ciągną się przez kilka kilometrów między
Stobnem a Radolinem oraz koło Pianówki i Góry. W okresie wczesnowiosennym
łąki te są często wypalane przez miejscową ludność. Powierzchnia takich
pożarzysk w suchych latach sięga często kilku tysięcy hektarów. Wśród łąk
rozrzucone są małe laski o charakterze łęgów olchowych i bagiennych brzezin
oraz podmokłe łozowiska z dominującą wierzbą szarą Salix cinerea (Danielewicz 1993). Największe z nich maja
powierzchnię około 60-80 ha.
Od połowy lat 80. obserwuje się na tym terenie
gwałtowną ekspansję bobrów Castor fiber.
Najsilniejszy wzrost nastąpił pod koniec lat 90. Na fragmencie doliny
należącym do gminy Czarnków w roku 2000 zlokalizowano 18 stanowisk
rodzinnych, a jego liczebność oszacowano na 70-90 osobników (Wylegała 2000).
W roku 2003 na tym samym fragmencie zanotowano już około 40 stanowisk, a na
całym badanym terenie w tym samym roku liczebność oszacowano na co najmniej
350-400 osobników. Budując tamy na rowach i kanałach melioracyjnych zwierzęta
te powodują lokalne podtopienia i wtórne zabagnienie terenu.
Materiały i
metody
Materiały przedstawione w niniejszej pracy pochodzą z
dwóch źródeł – badań Bednorza i Kupczyka (1995) prowadzonych w latach
1980-1981 oraz własnych inwentaryzacji prowadzonych w latach 1993-2003.
W latach 80. zasadnicze badania na tym odcinku doliny
prowadzono w roku 1981. Były one poprzedzone próbnym sezonem w 1980 roku
mającym na celu przetestowanie założonej metody inwentaryzacji [1]. Kartowano
wszystkie rzadkie i średnioliczne gatunki ptaków.
W latach 1993-1996 na fragmencie badanego terenu o
powierzchni 66 km2 (powierzchnia „Romanowo-Rosko”,
rys. 1) inwentaryzowano wybrane gatunki - ptaki siewkowate, łabędzia niemego,
błotniaki, pustułkę, podróżniczka, a
na mniejszych powierzchniach próbnych także dziwonię, wodnika i derkacza.
Wyniki tych inwentaryzacji były sukcesywnie przekazywane do wielkopolskiej
Kartoteki Regionalnej lub zostały opublikowana w formie krótkich doniesień
(Wylegała 1997, 1999, 2000a, 2000b). Większość tych danych została
wykorzystana w monografii „Ptaki Wielkopolski” (Bednorz et al.
2000). Okazyjne obserwacje prowadzono na tym terenie również w latach
1997-2002.
W roku 2003 prowadzono inwentaryzacje na całym odcinku
między Ujściem a Wieleniem. Ze względu na dużą powierzchnię, ograniczono się
do określenia liczebności głównie wybranych, rzadkich i średnio licznych
gatunków ptaków, związanych przede wszystkim ze środowiskami podmokłymi.
Przyjęto podobną metodykę jak w pracy Bednorza i
Kupczyka (1995), polegającą na co najmniej trzykrotnej w ciągu sezonu
lęgowego penetracji całego obszaru i notowaniu stanowisk ptaków na mapach w
skali 1:25000. Na przełomie marca i kwietnia wykonano dodatkowo jedną
kontrolę całego terenu w celu wyszukania gniazd myszołowa. W zasadzie nie
wykonywano kontroli nocnych. W celu wykrycia chruścieli nie stosowano
stymulacji magnetofonowej. Fragmenty najcenniejsze np. kompleksy torfianek,
starorzeczy czy zalewowych łąk z większymi zagęszczeniami siewkowców
kontrolowano częściej, nawet 5-6 razy w sezonie. Nie prowadzono kontroli
nocnych. Ze względu na rozległość badanego obszaru jedna kontrola całego
odcinka trwała 4-5 dni.
Konieczność częstego powoływania się na monografię
faunistyczną doliny Noteci były powodem skrótowej formy jej cytowania:
[1] – Bednorz & Kupczyk 1995
Wyniki
Perkoz rdzawoszyi Podiceps
griseigena
W latach 80. na większych
torfiankach i starorzeczach gniazdowało do 5 par [1]. W latach 1993-2003 nie
obserwowano tego gatunku zarówno w okresie lęgowym jak i podczas wędrówek.
Bąk Botaurus
stellaris
W latach 80. zlokalizowano
9-10 odzywających się samców [1]. W roku 2003 zinwentaryzowano 7
stacjonarnych samców na większych torfiankach i starorzeczach.
Czapla siwa Ardea
cinerea
Tradycyjne miejsce gniazdowania tego gatunku znajdowało
się w rez. Czapliniec Kuźnicki. W latach 1981, 1986-87 gniazdowały tam
odpowiednio 73, 30 i 54 pary [1]. W roku 1994 stwierdzono w tym miejscu
jeszcze 20-25 zajętych gniazd (Bednorz et al. 2000). Po tym roku gniazdowania
w tym miejscu już nie stwierdzono. W roku 1995 powstała mała kolonia (8
zajętych gniazd) w drągowinie sosnowej koło Czarnkowa (Bednorz et al. 2000).
Nieznane są dalsze losy tej koloni. W latach 2000-2003 czaple z pewnością już
tam nie gniazdowały. Pod koniec lat 90. powstała nowa kolonia w okolicach wsi
Pokrzywno, oddalonej o około 10 km od doliny Noteci w okolicach Stobna. W roku 2001 gniazdowało
tam 10-12 par, a w roku 2003 naliczono 15 zajętych gniazd (MM).
Gęgawa Anser
anser
W latach 80. gęgawy
pojawiały się na tym odcinku doliny Noteci tylko w czasie przelotów [1].
W ostatnich latach dokonano kilku obserwacji wskazujących na możliwość lęgów
pojedynczych par. W roku 1994 obserwowano w kwietniu i maju parę ptaków w
rejonie śluzy Lipica. W roku 1996 jedna para gniazdowała prawdopodobnie na
torfiankach koło Zofiowa, w maju 2002 roku widziano parę na torfiankach koło
Białej (MM), a w maju 2003 roku obserwowano jednego być może lęgowego ptaka
na torfiankach koło Gajewa.
Łabędź niemy Cygnus
olor
W latach 80. gniazdowały na tym odcinku 20-22 pary [1].
W latach późniejszych nastąpił wzrost liczebności. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko”, na której w latach 80. gniazdowało 10-11 par, w
latach 1995-96 i 1998 stwierdzono odpowiednio 21, 13 i 17 par lęgowych
(Wylegała 1997, 1999). W roku 2003 na całej powierzchni stwierdzono w sumie
42 lęgowe pary, w tym 27 par na torfiankach oraz 15 na starorzeczach.
Krakwa Anas strepera
W latach 80. na torfiankach pod Radolinem gniazdowało
4-5 par [1]. W roku 2003 stwierdzono tam 3 pary oraz jedną na starorzeczu
koło Wrzeszczyny.
Cyraneczka Anas crecca
W latach 80. prawdopodobnie gniazdowało na tym terenie
8 par [1]. Majowe obserwacje zaniepokojonych ptaków w 2003 roku wskazują na
lęgi 8-9 par, głównie na niewielkich zarastających torfiankach w rejonie
Radolina i Białej.
Rożeniec Anas acuta
W tym fragmencie doliny Noteci dwukrotnie stwierdzono
pewne gniazdowanie pojedynczych par tego gatunku - w 1970 i 1988 roku (Tomiałojść 1990,
[1]). W maju i czerwcu 1992 roku obserwowano po jednej parze koło Pianówki i
Lipicy (Bednorz et al.2000), a w roku 2003 na starorzeczu koło Roska na
przełomie kwietnia i maja kilkakrotnie obserwowano samicę w towarzystwie
dwóch samców, w tym także tokujących i kopulujących. Dowodów gniazdowania
jednak nie uzyskano.
Cyranka Anas querquedula
W latach 80. gniazdowało około 50 par, głównie na
zalanych łąkach [1]. W roku 2003, przy braku wiosennych zalewów, stwierdzono
zaledwie 4 pary na śródłąkowych torfiankach. Pobieżne obserwacje z bardzo
mokrych lat 1994 i 2002, nie wskazują na wyraźny wzrost liczebności przy
wysokich zalewach doliny.
Płaskonos Anas clypeata
W latach 80. gniazdowało około 15-17 par, głównie na
odcinku Ujście – Czarnków [1]. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko”, nie stwierdzono jego lęgów w latach 1993-1996,
nawet w roku 1994 przy wysokim zalewie doliny. Nie stwierdzono gniazdowania
płaskonosów także w 2003 roku.
Głowienka Aythya ferina
W latach 80. gniazdowało na tym terenie około 20-25 par
[1]. W latach 1993-2003 nie stwierdzono lęgów tego gatunku.
Czernica Aythya fuligula
W latach 80. gniazdowały 2 pary [1]. W latach 1993-1996
na powierzchni „Romanowo-Rosko” tylko raz stwierdzono
prawdopodobne gniazdowanie 2 par. Kontrole całego odcinka w 2003 roku nie
wykazały tego gatunku.
Gągoł Bucephala clangula
W latach 80. podejrzewano lęg pary gągołów na
starorzeczu koło Ciszkowa [1]. W roku 2000 stwierdzono samicę z pisklętami na
stawie w Kuźnicy Czarnkowskiej oraz jedną prawdopodobnie lęgową na torfiance
niedaleko tej miejscowości. W roku 2003 stwierdzono dwie samice z pisklętami
na stawie w Kuźnicy Czarnkowskiej oraz jedną prawdopodobnie lęgową parę na
torfiankach koło Radolina.
Kania ruda Milvus milvus
W samej dolinie w roku 2003
gniazdowała 1 para w rez. „Czapliniec Kuźnicki”. Lęgi w tym
miejscu stwierdzono także w latach 1998 i 2000. W roku 2003 pojedyncze pary
gniazdowały też w rejonie Romanowa i Mikołajewa, ale już poza doliną. W
latach 80. stwierdzono w dolinie lęgi 2 par [1].
Kania czarna Milvus
migrans
W latach 80. w samej dolinie
gniazdowały 3 pary [1]. W latach 1993, 1995-1996 jedna para gniazdowała
prawdopodobnie w rejonie rez. „Czapliniec Kuźnicki”. W roku 2003
nie obserwowano jej w okresie lęgowym.
Błotniak stawowy Circus
aeruginosus
W latach 1980-1981 na badanym odcinku doliny
gniazdowało 16-17 par [1]. W roku 2003 stwierdzono zaledwie 6 par (3,4 p/100
km2), głównie na zarastających torfiankach. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko”, gdzie w roku 1981 stwierdzono 5 par [1], w
latach 1993-1995 naliczono 6-7 par, a w roku 2003 tylko 2 pary. .
Błotniak łąkowy Circus
pygargus
W latach 80. na tym terenie sporadycznie gniazdowała 1
para [1]. Od połowy lat 90. nastąpił stopniowy wzrost liczebności. Na
powierzchni „Romanowo-Rosko” (66 km2) w latach
1995-1996 i 2000-2003 gniazdowały odpowiednio
1, 2, 5, 4 i 4 pary. W roku 2003 na całym odcinku zlokalizowano 8-9 lęgowych
par (5 p/100 km2), w tym 4-5 par w luźnej kolonii koło Białej.
Myszołów Buteo
buteo
Brak jest dokładnych danych na temat liczebności tego
gatunku na badanym odcinku w latach 80. [1]. W roku 2003 w samej dolinie
zlokalizowano 27 gniazd (15,2 p/100 km2),
w tym 16 na olszach, 7 na sosnach oraz po 1 na topoli, dębie, wierzbie i
brzozie. Prawdopodobnie gniazda części myszołowów obserwowanych w dolinie
położone są poza nią, w lasach porastających krawędzie doliny i wysoczyznę.
Orlik krzykliwy Aquilla
pomarina
W latach 80. nie obserwowano
go zarówno w porze lęgów, jak i na przelotach [1]. Kilkanaście majowych,
czerwcowych i lipcowych obserwacji wskazują na możliwość lęgów w rejonie
Kuźnicy Czarnkowskiej (lata 1996, 2000, ZK, obserwacje własne), Czarnkowa
(lata 2000 i 2003) oraz Białej (rok 2003,
MM,
FS, JG, obserwacje własne).
Pustułka Falco
tinnunculus
W latach 1980-1981 gniazdowało na badanym odcinku 16
par. Po roku 1984 zaznaczył się gwałtowny spadek w całej dolinie Noteci ([1],
Bednorz et al. 2000). Na początku lat 90. liczebność pustułki wzrosła i na
powierzchni „Romanowo-Rosko” (66 km2) gniazdowało w
latach 1993-1996 4-5 par czyli podobna liczba co w latach 80. Później jej
liczebność ponownie spadła i na całym odcinku w roku 2003 stwierdzono tylko
5-6 par (3,4 p/100 km2).
Wodnik Rallus aguaticus
W latach 80. wykryto na tej powierzchni bez stosowania
stymulacji głosowej około 30 par [1]. W roku 2003 stosując podobna metodykę
stwierdzono co najmniej 72 pary w tym 47 na torfiankach oraz 25 na
starorzeczach. Pod Czarnkowem na powierzchni o wielkości 12 km2 w
latach 1993 i 1994 stwierdzono 9 i 10 par (Bednorz et al. 2000), a w roku
2003 gniazdowało tu 12 par.
Kropiatka Porzana porzana
W latach 80. gniazdowało na tym fragmencie doliny do 10
par [1]. W latach 1993-1996 na powierzchni „Romanowo-Rosko” tylko
w jednym sezonie (1993) zlokalizowano koło Lipicy 3 stacjonarne samce. Na
całym odcinku w roku 2003 słyszano tylko po jednym samcu na torfiankach koło
Białej i Wrzeszczyny.
Zielonka Porzana parva
W roku 1981 słyszano tokującego samca na torfiankach
koło Białej [1]. W latach 1993-1996 na powierzchni
„Romanowo-Rosko” nie stwierdzono obecności tych ptaków. W roku
2003 na całej powierzchni zlokalizowano 3 stacjonarne samce na torfiankach -
koło Białej (2) oraz koło Wrzeszczyny (1).
Kokoszka Gallinula chloropus
W latach 80. naliczono na tym odcinku 19-22 par [1]. W
roku 2003 stwierdzono co najmniej 23-24 pary, choć ze względu na skrytość
tego gatunku może to być liczebność zaniżona.
Łyska Fulica atra
Brak jest dokładnych danych o liczebności tego gatunku
na tym odcinku doliny w latach 80. Nie był on wówczas inwentaryzowany ze względu
na wysoką liczebność [1]. W ostatnich latach nastąpił silny spadek
liczebności. W roku 2003 na całym odcinku zlokalizowano zaledwie 34 pary,
głównie na starorzeczach koło Gulcza oraz torfiankach w rejonie Radolina i
Białej. W latach o długo utrzymujących się rozlewiskach jest liczniejsza np.
w roku 1994 na zalanych łąkach koło Roska i Wrzeszczyny przystąpiło do lęgów
około 30-40 par.
Żuraw Grus grus
W latach 80. gniazdowało na tym terenie 7 par [1].
Później odnotowano stopniowy wzrost liczby par lęgowych. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko” liczba par wzrosła z 6-7 w latach 1993-1996 do
12 w 2000 roku oraz 16 w roku 2003. Na całym odcinku w roku 2003
zlokalizowano, co najmniej 34 lęgowe pary ( w tym znaleziono 19 gniazd),
głównie na torfiankach. Przez cały sezon lęgowy przebywało w dolinie także
około 25-30 osobników nielęgowych koczujących w grupkach po 5-8 ptaków.
Na torfiankach koło Białej znajduje się noclegowisko
skupiające w okresie lęgowym do 200 ptaków. Latem liczba nocujących tu żurawi
wzrasta do 500-600 ptaków, a we wrześniu gromadzi ponad 1000 osobników (MM,
FS). Na noclegowisku tym gromadzą się głównie ptaki żerujące na polach
położonych poza doliną. Noclegowisko to wykształciło się prawdopodobnie na
przełomie lat 80. i 90.
Sieweczka
rzeczna Charardius dubius
Gniazdowanie tego gatunku w dolinie Noteci ma charakter
efemeryczny i związany jest z okresowo powstającymi siedliskami powstałymi na
skutek działalności człowieka. W latach 80. stwierdzono gniazdowanie 1 pary
[1]. W 1995 roku stwierdzono lęgi 2 par na przesuszonym polu przy śluzie
Rosko, a w 2003 roku gniazdowała 1 para na nowo wykopanych dołach potorfowych
koło Radolina.
Czajka Vanellus vanellus
W latach 80. był to najliczniejszy ptak siewkowaty na
omawianym terenie. Gnieździł się w liczbie około 250-300 par [1]. Lęgowiska
czajki rozmieszczone były bardzo nierównomiernie, co wynikało z jej
preferencji siedliskowych. Najwyższe zagęszczenia (do 11,1 par / km2)
osiągała na pastwiskach oraz łąkach kośnych o niskiej runi na podłożu
mineralnym w okolicach Roska i Wrzeszczyny [1].
W roku 2003 na całym odcinku zlokalizowano zaledwie 42
zaniepokojone pary. Na powierzchni „Romanowo-Rosko” w latach
1993-1996 i 2003 jej liczebność wynosiła odpowiednio 50, 61, 45, 42 i 22
pary.
Batalion Philomachus pugnax
Na tym odcinku doliny Noteci gniazdowanie stwierdzono
tylko dwukrotnie: w 1981 roku 1 samica koło Mikołajewa oraz w 1988 roku 2
samice koło Wrzeszczyny [1]. W latach późniejszych, obserwowano tokowiska
gromadzące do 150-200 samców, gniazdowania jednak nie stwierdzono.
Kszyk Gallinago gallinago
W latach 80. jego liczebność wynosiła około 100-140 par
[1]. Na badanym odcinku rozmieszczony był nierównomiernie, wyraźnie liczniej
gniazdował w pobliżu skupisk torfianek, na skrajach olsów i łozowisk, zwłaszcza
w suchych latach.
W roku 2003 zinwentaryzowano na tym terenie 56 par z
wyraźnymi skupiskami w okolicach Jędrzejewa i Wrzeszczyny. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko” w latach 1993-1996 i 2003 jego liczebność
wynosiła odpowiednio 24, 40, 23, 21 i 29 par.
Dubelt Gallinago media
Obserwowano go trzykrotnie – 17.05.1992 na
torfiankach koło Zofiowa widziano trzy ptaki [1], 27.04.1994 w tym samym
miejscu widziano 4 osobniki. Dwie obserwacje wskazują na możliwość
lęgów: 23 i 25.05.1994 obserwowano
jednego silnie zaniepokojonego i odwodzącego dubelta na podtopionym
turzycowisku koło Lipicy, a 18.05.2002 obserwowano jednego osobnika na
turzycowisku koło Radolinka. W latach 80. tylko jedna kwietniowa obserwacja
przelotnego ptaka [1]
Rycyk Limosa limosa
W latach 80. gnieździło się na tym terenie 67-70 par
[1]. W roku 2003 zlokalizowano zaledwie 4 pary. Tak silny spadek po części
spowodowany był wyjątkowo suchą wiosną, a po części wynika z ogólnego trendu
spadkowego. Wskazują na to obserwacje z lat 1994 i 2002, w których przy
wysokim wiosennym zalewie doliny rycyk wyraźnie liczniejszy był tylko
przelocie wiosennym, nie zaobserwowano jednak wzrostu liczby par lęgowych. W
latach 1993-1996 i 2003, na powierzchni „Romanowo-Rosko”
liczebność rycyka wynosiła odpowiednio: 10,10, 9, 12 i 3 pary.
Kulik wielki Numenius arquata
W latach 80. gniazdowało na tym fragmencie doliny około
60 par [1]. W roku 2003 na tym obszarze stwierdzono zaledwie 19 par. Zupełnie
przestał gniazdować na odcinku między Ujściem a Radolinem, gdzie w latach 80.
występowało co najmniej kilkanaście par. Skupienia par lęgowych odnotowano w
okolicach Romanowa oraz Roska i Wrzeszczyny.
Na powierzchni „Romanowo-Rosko” w latach
1993-1996 i 2003 jego liczebność wynosiła odpowiednio 10, 12, 12, 13 i 11
par.
Krwawodziób Tringa totanus
W latach 80. gniazdowało na tym terenie 4-5 par [1]. W
roku 2003 stwierdzono gniazdowanie 3 par. Na powierzchni
„Romanowo-Rosko” w latach 1993-1996 i 2002-2003 jego liczebność
wynosiła odpowiednio 1, 2, 2, 2, 5 i 1
para.
Śmieszka Larus ridibundus
W roku 1980 w dwóch koloniach gniazdowało łącznie 40
par, rok później w 4 koloniach gniazdowały 133 pary [1]. Kolonie
umiejscowione były na torfiankach koło Jędrzejewa i Radolina. W roku 1994
odnotowano próbę lęgu 4 par na zalanych łąkach koło Roska, a w roku 2003 na
nowo powstałych dołach potorfowych koło Białej gniazdowało 15-20 par.
Rybitwa
rzeczna Sterna hirundo
W latach 80. nielęgowa na tym odcinku doliny Noteci
[1]. W maju 2003 roku na nowo powstałych
dołach potorfowych koło Białej obserwowano 2 tokujące i kopulujące pary.
Dowodów gniazdowania jednak nie uzyskano, a kolejne kontrole nie wykazały już
tych ptaków.
Rybitwa czarna
Chlidonias niger
W latach 80. w 8 niedużych koloniach gniazdowały 52
pary [1]. W latach 1993-1996 nieregularnie gniazdowało łącznie do 15 par na
starorzeczach koło Mikołajewa i na torfiankach koło Zofiowa i Radolina. W
roku 2003 stwierdzono lęgi tylko 8 par
na torfiankach koło Radolina (MM, FS).
Płomykówka Tyto alba
Z lat 80. nie ma wzmianki o występowaniu tego gatunku w
dolinie Noteci [1]. W roku 2002 skontrolowano na badanym odcinku wszystkie
miejscowości z kościołami (11) pod kątem występowania tej sowy (GW, MM, FS,
JG). Obecność płomykówek stwierdzono w czterech wsiach – Radolinie,
Romanowie, Folsztynie i Nowych Dworach oraz w Czarnkowie.
Zimorodek Alcedo
atthis
W latach 80. stwierdzono
gniazdowanie 4 par [1]. Później nastąpił wzrost liczebności i tylko na
powierzchni „Romanowo-Rosko” w latach 1993-1997 gniazdowało do 5
par, w tym do 3 par w samym Czarnkowie, gdzie gniazda tych ptaków znajdowano
w odległości do 1550 m od rzeki (Wylegała 2000a). W roku
2003 odnotowano tylko 1 parę, co mogło być efektem spadku liczebności po
długiej i mroźnej zimie.
Dudek Upupa epops
W latach 80. gniazdowało na tej powierzchni około 9 par
[1]. Na fragmencie doliny między Białą a Roskiem (84 km2) w roku
1996 i 2003 gniazdowało odpowiednio 6 i 5 par (tyle samo co w latach 80.). Na
całym odcinku w roku 2003 wykryto 9-10 par, głównie wzdłuż krawędzi doliny w
pobliżu wsi (MM, FS, JG, dane własne). Ze względu na pobieżne kontrolowanie
tego typu środowisk wykryta liczba par może być zaniżona.
Dzięcioł zielony Picus
viridis
W roku 2003 na całym fragmencie zlokalizowano 8-9 par.
Brak jest dokładnych danych o liczebności tego gatunku na tym terenie w
latach 80. W całej dolinie Noteci (865 km2) wykryto wówczas 27 par
[1].
Dzięcioł czarny Dryocopus
martius
W roku 2003 na całym odcinku
zlokalizowano 4-5 par w większych fragmentach olsów i łęgów topolowych oraz w
borach sosnowych porastających niewielkie śródłąkowe wydmy. Jego liczebność
prawdopodobnie wyraźnie wzrosła gdyż w latach 80. w całej dolinie Noteci
wykryto zaledwie 5 par [1].
Lerka Lullula
arborea
W latach 80. nie odnotowano tego gatunku w tym
fragmencie doliny Noteci [1]. W roku 2003 na niewielkich śródłąkowych wydmach
w rejonie Jędrzejewa, Gajewa i Zofiowa zlokalizowano około 10 śpiewających
samców.
Brzegówka Riparia riparia
W latach 80. w 8 koloniach zlokalizowanych w wyrobiskach
piasku na krawędzi doliny gniazdowało łącznie kilkaset par [1]. W roku 2003
zlokalizowano jedynie jedną niewielka kolonię koło Romanowa złożoną z 3
zajętych norek. Spadek liczebności po części wynikał z utraty miejsc
lęgowych, lecz stanowiska pod Białą, gdzie istniały największe kolonie,
zostały opuszczone mimo dużej liczby potencjalnych miejsc lęgowych.
Dymówka Hirundo rustica
Podobnie jak w latach 80. licznie gniazdowała w
miejscowościach położonych w dolinie. W ostatnich latach stwierdzono powszechne
gniazdowanie pod licznymi w dolinie jazami na kanałach i rowach
melioracyjnych, czego wcześniej nie wykazano ([1], Bednorz et.al. 2000).
Pliszka górska Motacilla
cinerea
Od roku 1996 corocznie,
regularnie gniazduje jedna para nad Rudnicą w Kuźnicy Czarnkowskiej. W latach
80. nie obserwowana [1].
Pokrzywnica Prunella
modularis
Brak jest konkretnych danych o liczebności tego
gatunku. Można jednak z całą pewnością powiedzieć, że gatunek ten w ostatnich
latach staje się coraz liczniejszy. W latach 80. w całej dolinie Noteci
stwierdzono ją zaledwie w kilku miejscach [1]. W latach 1993-1996 na
powierzchni „Romanowo-Rosko” obserwowano pojedyncze pary. W roku
2003 na całym odcinku zlokalizowano kilkanaście śpiewających samców, głównie
w łozowiskach i na skrajach olsów.
Podróżniczek Luscinia
svecica
W latach 80. jego liczebność na tym odcinku doliny
oszacowano na 76-80 par [1]. W roku 1995 na powierzchni
„Romanowo-Rosko” naliczono w okresie lęgowym 35 śpiewających
samców czyli podobną liczbę jaka gniazdowała tu w latach 80. W roku wykryto
co najmniej 70-74 śpiewające samce. Nie prowadzono jednak specjalnych
wieczornych liczeń nastawionych na wykrycie tego gatunku, dlatego liczebność
ta może być zaniżona.
Kląskawka Saxicola torquata
W latach 80. nie obserwowana [1]. W latach 1992-2000
corocznie jedna para gniazdowała na nasypie kolejowym koło wsi Pianówka. W
roku 2003 stwierdzono jedną lęgową parę na wilgotnych łąkach koło Białej
(MM).
Jarzębatka Sylvia
nisoria
W roku 2003 zlokalizowano 4-5 par na zakrzewionych
zboczach doliny w okolicach Radolina i Białej oraz 2-3 pary w podobnym
siedlisku koło Jędrzejewa. W samej dolinie w roku 2003 nie zaobserwowano tego
gatunku, co jednak wynika raczej z przeoczenia, gdyż latach 1993-2002
spotykano te ptaki w kilku miejscach. W latach 80. wykryto na tej powierzchni
4-5 par [1].
Wąsatka Panurus
biarmicus
W latach 80. nie obserwowano
wąsatek na omawianym fragmencie doliny Noteci [1]. Po raz pierwszy stwierdzono ten gatunek w
październiku 1995 r. W czasie zimy 1995/96 na starorzeczach i torfiankach w
wielu miejscach obserwowano koczujące stadka liczące maksymalnie do 13
osobników. Podobne stadka koczujących ptaków obserwowano też jesienią i zimą
w latach 1999/2000 i 2001/2002. W maju 1997 roku stwierdzono prawdopodobnie lęgową
parę koło Czarnkowa, a w maju 2002 roku jedną parę na starorzeczu koło
Gulcza. W roku 2003 nie obserwowano tego gatunku.
Srokosz Lanius exubitor
W latach 80. odnotowano gniazdowanie tylko 1 pary [1].
Później nastąpił wzrost liczebności i w 1998 roku na powierzchni
„Romanowo-Rosko” stwierdzono 3 pary, a w 2003 roku 4-5 par na
całym odcinku.
Kruk Corvus corax
W latach 80. nie gniazdował na tym odcinku doliny
Noteci [1]. W roku 1996 w niewielkich sosnowych,
śródłąkowych laskach i na masztach energetycznych stwierdzono gniazdowanie
4-5 par (Wylegała 2003), a w roku 2003 gniazdowało 6-7 par.
Gawron Corvus frugilegus
W roku 2003 istniała jedna duża kolonia na wyspie w
Ujściu gromadząca około 220 par. W latach poprzednich istniały mniejsze
kolonie w trzech miejscowościach: w Czarnkowie: w latach 1992-2000
gniazdowało corocznie 15-26 par w 2-3 małych koloniach ([1], obserwacje
własne), w Białej w 1986 roku naliczono 77 gniazd, oraz w Ujściu, gdzie w roku
1991 gniazdowało 40 par [1].
Dziwonia Carpodacus
erythrinus
W latach 80. stwierdzono na tym terenie 64-66 par, w
zagęszczeniu od 0,9 pary/km2 na łąkach mineralnych do 3,1 pary km2
na łąkach torfowiskowych [1]. Brak jest nowych całościowych danych z tego
terenu. Pobieżne obserwacje wskazują jednak że liczebność tego gatunku w
dolinie Noteci nie zmieniła się zasadniczo. W 1995 roku na powierzchni 7 km2
pod Czarnkowem stwierdzono 15 par (2,1 pary/km2).
Tab.1. Liczebność wybranych gatunków ptaków w dolinie Noteci między
Ujściem a Wieleniem w latach 1981 i 2003.
|
Gatunek
|
Lata badań
|
Trend
|
|
1981
|
2003
|
|
Podiceps griseigena
|
5*
|
-
|
○
|
|
Botaurus stellaris
|
9-10
|
7
|
ß
|
|
Ardea cinerea
|
73
|
-
|
○
|
|
Anser anser
|
-
|
0-1
|
●
|
|
Cygnus olor
|
20-22*
|
42
|
ÝÝ
|
|
Anas strepera
|
4-5
|
4
|
Û
|
|
Anas crecca
|
8*
|
8-9
|
Û
|
|
Anas querquedula
|
50
|
4
|
ßß
|
|
Anas clypeata
|
15-17
|
-
|
○
|
|
Aythya ferina
|
20-25*
|
-
|
○
|
|
Aythya fuligula
|
2*
|
-
|
○
|
|
Bucephala clangula
|
-
|
3
|
●
|
|
Milvus milvus
|
2
|
1
|
ß
|
|
Milvus migrans
|
3
|
-
|
○
|
|
Circus aeruginosus
|
16-17
|
6
|
ßß
|
|
Circus pygargus
|
0-1
|
8-9
|
ÝÝ
|
|
Buteo buteo
|
+
|
27
|
?
|
|
Aquilla pomarina
|
-
|
0-2
|
●
|
|
Falco tinnunculus
|
16*
|
5-6
|
| |
